Instalacja elektryczna przed tynkowaniem

Instalację elektryczną sprawdza się przed tynkowaniem z jednego powodu: to ostatni etap, na którym każda korekta sprowadza się do przesunięcia puszki lub dociągnięcia kabla. Typowy projekt z biura projektowego spełnia minimum wymagane normą PN-HD 60364, ale rzadko odpowiada na to, jak dom będzie realnie użytkowany. Projektant nie wie, jakie AGD stanie w kuchni, czy w garażu będzie ładowarka samochodu i czy za kilka lat powstanie automatyka budynkowa.

Ta lista kontrolna powstała na podstawie naszych realizacji w Warszawie i okolicach. Przechodzimy przez nią z inwestorami na każdej budowie, którą przejmujemy jako wykonawca instalacji elektrycznych.

Ile kosztuje zmiana po tynkowaniu

Krótka odpowiedź: od kilkukrotnie do kilkunastokrotnie więcej niż ta sama zmiana na etapie projektu. Korekta na papierze kosztuje od zera do kilkuset złotych. Ta sama korekta w zamurowanej ścianie to kucie, naprawa tynku i malowanie.

Stąd prosta zasada, którą powtarzamy na każdej budowie: wszystko, co da się ustalić na projekcie, ustala się na projekcie. Dopiero potem wchodzi ekipa z tynkiem.

Gniazdka: ile i gdzie ich potrzebujesz

Norma podaje wartości minimalne, a dom z za małą liczbą gniazdek to codzienna frustracja i plątanina przedłużaczy na lata. Poniżej wartości, które rekomendujemy inwestorom po naszych realizacjach:

Obwody dedykowane: lista obowiązkowa

Każde urządzenie z tej listy musi mieć własny obwód z osobnym zabezpieczeniem. Nie wolno łączyć ich z obwodami gniazdkowymi ogólnego użytku:

• Pralka: przewód 3x2,5 mm2, zabezpieczenie B16 A. Suszarka pracująca równolegle wymaga drugiego, osobnego obwodu.
• Zmywarka: przewód 3x2,5 mm2, B16 A, gniazdo w sąsiedniej szafce lub złącze stałe.
• Lodówka: osobny obwód 3x2,5 mm2. Lodówka i zamrażarka na jednym obwodzie po zaniku zasilania startują jednocześnie i potrafią wyzwolić zabezpieczenie.
• Płyta indukcyjna: przewód 5x2,5 mm2 lub 3x6 mm2, zabezpieczenie B25 A lub B32 A, najlepiej w układzie trójfazowym.
• Piekarnik elektryczny: przewód 3x4 mm2, B20 A, osobno od płyty.
• Klimatyzacja: jeden obwód 3x2,5 mm2 na każdą jednostkę wewnętrzną, z gniazdem przy jednostce zewnętrznej lub w nadzorze sufitu.
• Ładowarka EV (wallbox): przewód 3x6 mm2 dla mocy 7,4 kW lub 5x6 mm2 dla 22 kW trójfazowo, B32 A oraz wyłącznik różnicowoprądowy typu A 30 mA, a jeśli producent wymaga, typu B.
• Rekuperacja: przewód 3x2,5 mm2, B16 A oraz miejsce na sterownik rekuperatora w rozdzielnicy lub tuż obok niej.
• Pompa ciepła: przewód 5x6 mm2 lub zgodny ze specyfikacją urządzenia, zabezpieczenie trójfazowe. Przy trasie 15-30 mb warto rozważyć lokalną podrozdzielnicę techniczną.
• Podgrzewacz wody: przewód 3x2,5 mm2 lub 3x4 mm2 dla mocy 4-6 kW, zabezpieczenie B20 A.

Dom o powierzchni 150 m2 z pełnym wyposażeniem potrzebuje 24-32 obwodów. Standardowy projekt ma ich zwykle 18-20. Różnicy nie da się nadrobić bezboleśnie po tynkach, bo każdy nowy obwód to ingerencja w rozdzielnicę i nowa trasa kablowa.

Rozdzielnica z rezerwą na przyszłość

Zasada jest prosta: liczbę obwodów z projektu mnożysz przez 1,35 i otrzymujesz minimalną liczbę pól w rozdzielnicy. Przy 22 obwodach wychodzi szafa minimum 30-polowa, przy 28 obwodach 36-polowa lub dwie mniejsze szafy.

Po co aż tyle zapasu? Bo lista urządzeń, które domownicy dokładają po zamieszkaniu, jest przewidywalna:

• Ładowarka samochodu: jeden lub dwa dodatkowe obwody, często planowane jako "później".
• Fotowoltaika: zabezpieczenia po stronie inwertera i ochrona przeciwprzepięciowa.
• Magazyn energii: dodatkowe zabezpieczenie i miejsce na aparaty systemu BMS.
• Klimatyzacja: jednostki dokładane po pierwszym lecie w nowym domu.
• Sterownik automatyki: Miniserver i moduły Loxone zajmują od 4 do 10 pól DIN.
• Ogranicznik przepięć SPD typu II: dwa pola, w nowych instalacjach traktowane jako standard.

Różnica w cenie między szafą 24-polową a 36-polową to 300-600 zł w materiale. Wymiana rozdzielnicy po zamieszkaniu kosztuje 1 500-4 500 zł z robocizną, bo trzeba rozpiąć i ponownie podłączyć całą aparaturę.

Przygotowanie pod automatykę Loxone

Nawet jeśli system ma powstać za kilka lat, instalacja elektryczna przed tynkowaniem musi zawierać elementy, których później nie da się uzupełnić bez kucia. Jako certyfikowany partner Loxone projektujemy je standardowo w każdej instalacji, którą wykonujemy:

Rury pod magistralę Tree

Magistrala Loxone Tree łączy czujniki, przyciski i moduły jednym przewodem, ale jej trasa musi dojść z rozdzielnicy do każdego pomieszczenia przed zamknięciem ścian. Minimum to rura o średnicy wewnętrznej 20 mm, a dla wygody wciągania kabla zalecamy 25 mm. Przy każdym punkcie końcowym puszka o głębokości 60 mm.

Miejsce na Miniserver i moduły

Miniserver zajmuje w rozdzielnicy 2-4 moduły DIN, a każdy moduł rozszerzeń kolejne pola. Planuj rezerwę 6-8 pól DIN już na starcie, nawet jeśli sterownik trafi do domu za pięć lat.

Czujniki otwarcia okien

Automatyczne wstrzymanie ogrzewania przy otwartym oknie wymaga przewodu 2x0,5 mm2 lub 2x0,75 mm2 doprowadzonego do puszki przy ościeżnicy każdego skrzydła. Czujniki przewodowe są tańsze w utrzymaniu i bardziej niezawodne niż bateryjne.

Puszki sufitowe pod czujniki wielofunkcyjne

Czujnik mierzący temperaturę, wilgotność, jasność i ruch potrzebuje puszki sufitowej o średnicy 60-68 mm i przewodu 4-6 żyłowego. Projektanci rzadko przewidują te punkty, bo nie wiedzą, że planujesz automatykę. Zalecamy jedną puszkę sufitową w każdym pomieszczeniu powyżej 12 m2 i dwie w pomieszczeniach powyżej 25 m2. Więcej o tym, co zaplanować na budowie, piszemy w poradniku o automatyce na etapie budowy.

Sieć CAT6 i punkty kamer

Wi-Fi nie zastąpi kabla tam, gdzie liczy się stabilność: kamery IP, telewizory, konsole, domofon i bramy automatyki potrzebują punktów LAN. Minimum przed tynkowaniem to po jednym gnieździe CAT6 w każdej sypialni i kuchni, dwa w salonie i gabinecie, po jednym w garażu i w holu pod sufitowy punkt dostępowy oraz minimum dwa punkty na zewnątrz budynku pod kamery i domofon. Całość zbiega się do szafy rack 6U lub wydzielonego miejsca przy rozdzielnicy, o czym więcej piszemy na stronie sieci internetowej.

Kabel CAT6 kosztuje około 0,90-1,40 zł za metr. Przy 20 punktach o średniej długości 15 mb materiał zamyka się w kwocie 270-420 zł. Prowadzenie tych samych tras po tynkach wychodzi 8-15 razy drożej.

Podobnie jest z monitoringiem CCTV. Kamera z zasilaniem PoE potrzebuje tylko jednego kabla CAT6, więc warto poprowadzić trasy do czterech narożników budynku, do wejścia głównego, do garażu i na klatkę schodową, nawet jeśli kamery zamontujesz dopiero po przeprowadzce. Kabel do punktu kamerowego to na budowie 50-120 zł materiału i godzina pracy, a po tynkach 400-1 200 zł z kuciem i naprawą ścian.

Checklista do pobrania przed tynkami

Zbiorcza lista punktów do odhaczenia z projektem w ręku. Jeśli któryś punkt nie jest spełniony, to ostatni moment na korektę bez kucia:

Gniazdka i łączniki

• Salon: minimum 6 gniazdek rozłożonych po wszystkich ścianach.
• Sypialnie: minimum 4 gniazdka, w tym dwa przy łóżku, oraz punkt pod klimatyzację.
• Kuchnia: minimum 8 gniazdek nad blatem i 3 obwody dedykowane pod AGD.
• Łazienka: gniazdka w strefie 3, ochrona różnicowoprądowa 30 mA, punkt przy WC.
• Garaż: 2-4 gniazdka oraz obwód 32 A pod ładowarkę samochodu.
• Wszystkie puszki o głębokości minimum 60 mm, nie 45 mm.

Obwody i rozdzielnica

• Każde urządzenie o mocy powyżej 2 kW na osobnym obwodzie.
• Płyta indukcyjna: przewód 5x2,5 mm2 lub 3x6 mm2, zabezpieczenie trójfazowe.
• Ładowarka EV: przewód 3x6 mm2 lub 5x6 mm2, zabezpieczenie B32 A.
• Osobny obwód na każdą jednostkę klimatyzacji.
• Rozdzielnica z rezerwą minimum 30% pól ponad aktualną liczbę obwodów.
• Ogranicznik przepięć SPD typu II w rozdzielnicy.

Smart home, sieć i kamery

• Rura 25 mm od rozdzielnicy do każdej kondygnacji i garażu pod magistralę.
• Puszki sufitowe 60-68 mm w każdym pomieszczeniu pod czujniki wielofunkcyjne.
• Kabel CAT6 do każdego pomieszczenia, garażu i na zewnątrz budynku.
• Rezerwa 6-8 pól DIN na sterownik i moduły automatyki.
• Przewód 2x0,5 mm2 do każdego skrzydła okna pod czujniki otwarcia.
• Trasy kablowe do narożników budynku pod kamery zewnętrzne.